Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej budzi wiele emocji. Ciągle ukazują się zarówno w pismach przeznaczonych dla kobiet jak i w specjalistycznej literaturze wiarygodne artykuły, poparte badaniami statystycznymi o dobroczynnym wpływie hormonów na organizm 50-latki, ale od czasu do czasu również są publikowane artykuły krytyczne, podkreślające większe zagrożeniem nowotworem sutka u kobiet stosujących tą kurację.

    Kobiety są zdezorientowane. Chciałyby z jednej strony być intelektualnie i fizycznie sprawne w okresie klimakterium, co "obiecuje" stosowanie tej kuracji, ale rak piersi budzi uzasadniony lęk. 

    Celem tego artykułu jest udzielenie każdej kobiecie wstępnej, orientacyjnej odpowiedzi na pytanie, czy powinna zainteresować się możliwościami zastosowania u siebie terapii zastępczej, czy też w jej wypadku istnieją przeciwwskazania do jej stosowania.

Przeciwwskazania dzielą się na: 

- bezwzględne, czyli stałe i w takich wypadkach kobieta nie powinna do końca życia myśleć o stosowaniu tej kuracji

• rak sutka u członka najbliższej rodziny w linii żeńskiej (matka, babka, siostra, ciotka, córka)
• czerniak skóry
• niektóre nowotwory mózgu
• czynna postać choroby zakrzepowej
  

- względne - wynikające z istnienia aktualnych, ale wyleczalnych innych chorób 

• nieprawidłowe, niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych pojawiające się po 50 roku życia
• duże żylaki kończyn dolnych
• duże mięśniaki macicy
• niektóre przewlekłe choroby wątroby
• choroby zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie
• znaczna otyłość i palenie papierosów
• migrenowe bóle głowy nasilające się po leczeniu

    W wypadku kobiet mających stany opisane wyżej należy najpierw usunąć przeszkody w leczeniu hormonalnym, a gdy to do końca niemożliwe - rozważyć ewentualne niebezpieczeństwo stosowania hormonów w stosunku do spodziewanych korzyści i dopiero wtedy podjąć decyzję o ich zastosowaniu lub zakazie stosowania. 

Istnieją także wskazania do stosowania leczenia hormonalnego:

- nasilone objawy klimakteryczne, zwłaszcza częste uderzenia gorąca, bezsenność, zlewne poty i wiele innych tak dolegliwych objawów, że zaburza to u kobiety normalne jej życie

- osteoporoza - tu wskazania do leczenia powinny zostać potwierdzone uprzednim badaniem densytometrycznym i w wypadku złego wyniku należy kobietę leczyć m. inn. estrogenami

Każda kobieta zainteresowana hormonalna terapią zastępczą musi już na początku swoich rozważań o zastosowaniu lub odrzuceniu tej terapii wiedzieć:

• jakie są niezbędne "warunki wstępne" do bezpiecznego stosowania tej kuracji i czy na pewno właśnie ona je spełnia
• jakie ma wykonać badania przed zastosowaniem tej kuracji
• jakie preparaty są dla najlepsze i najbezpieczniejsze, a jakich nie powinna nigdy stosować (mimo ich obecności na rynku farmaceutycznym!)
• jakim badaniom kontrolnym powinna się poddawać i jak często, aby kuracja była maksymalnie bezpieczna
• jak długo może bezpiecznie stosować te preparaty
• jaki jest koszt kuracji

Warunki wstępne

• absolutnie podstawowym warunkiem jest stwierdzenie, że jajniki przestały produkować estrogeny, czego nie zawsze dowodem jest brak miesiączki, zwłaszcza istniejący od niedawna - pewniejsze są wtedy badania poziomów hormonów.
• wskazane jest określenie poziomów hormonów tarczycy - w wieku okołoklimakterycznym często dochodzi do nieznacznego obniżenia produkcji hormonów tarczycy, co może dawać bardzo podobne objawy (zwłaszcza w sferze psychiki) jak dysfunkcja jajników
• należy bezwzględnie wykluczyć istnienie opisanych wyżej przeciwwskazań do stosowania kuracji lub odłożyć ją do uzyskania poprawy zdrowia innymi metodami i środkami
• zanim podejmie się leczenie należy tam gdzie to wskazane zasięgnąć opinii innych specjalistów - 50-letnia Polka rzadko jest "okazem zdrowia" a współistniejące choroby i ich aktualna kuracja może mieć wpływ na sposób prowadzenia leczenia hormonalnego

Badania wstępne

    Mają na celu wykluczenie nie zawsze widocznych "na pierwszy rzut oka" stanów bądź zaburzeń, mogących pod wpływem leczenia hormonalnego stanowić zagrożenie dla zdrowia pacjentki. Należy wykonać : mammografię, badanie ginekologiczne z cytologią i pH-metrią, densytometrię (badanie struktury kości), poziomy frakcji cholesterolowych, mocz na obecność patologicznych składników osadu i te wszystkie badania, które wynikają logiczne z podawanych przez kobietę lub stwierdzonych przez lekarza odchyleń od normy.

Leki stosowane przy prowadzeniu hormonalnej terapii zastępczej można podzielić na:

• preparaty doustne
• preparaty przezskórne (plastry i żele) 

Zalety terapii przezskórnej:

• dzięki omijaniu przejścia przez wątrobę udało się znacząco obniżyć ilość hormonu w jednym plastrze
• mimo rzadszego podawania (plaster jest przyklejany 2x w tygodniu, a w niektórych preparatach nawet 1x w tygodniu  poziom hormonu krążącego we krwi jest bardziej stabilny w porównaniu do jakiegokolwiek preparatu doustnego
• sposób przezskórny jest wyraźnie lepszy u pacjentek z kamicą woreczka i/lub dróg żółciowych, natomiast doustne podawanie estrogenów może nasilać tworzenie się złogów
• kuracja przezskórna zazwyczaj nie podwyższa ciśnienia tętniczego krwi, w przeciwieństwie do niektórych preparatów doustnych   

 

Kontrola pacjentek prowadzonych na kuracjach hormonalnych powinna obejmować:

• badania takie same jak zlecane przed rozpoczęciem kuracji hormonalnej wykonywane przynajmniej raz w roku
• kontrolę poziomów dostarczanych hormonów przynajmniej 2x w roku, dokonując ewentualnie modyfikacji ilości dostarczanych hormonów
• wykonywanie okresowo innych badań laboratoryjnych wynikających ze stwierdzenia aktualnego stanu pacjentki (np. próby wątrobowe, badania moczu itp.) 

Długość kuracji - w związku z ostatniimi doniesieniami o potencjalnie niekorzystnym wpływie hormonów na gruczoł sutkowy zmodyfikowano zalecenia dotyczace długości stosowania tej kuracji, uznajac 5 lat za bezpieczne maximum.  Jako regułę należy przyjąć, że należy stosować odpowiednie, dobrane do indywidualnych dolegliwości leczenie.

Do góry